Uşaqlarda gecə sidik qaçırma (tibbi dildə enürezis adlanır) bir çox ailənin qarşılaşdığı, lakin çox vaxt danışılmaqdan çəkinilən bir problemdir. Əslində, bu vəziyyət uşaqlıq dövründə kifayət qədər geniş yayılıb və əksər hallarda ciddi bir xəstəliyin əlaməti deyil, sadəcə inkişaf prosesinin bir hissəsidir.
Bununla belə, valideynlər üçün narahatlıq mənbəyi olması təbiidir — həm uşağın psixoloji rahatlığı, həm də altında yatan səbəblərin aydınlaşdırılması baxımından.
Gecə sidik qaçırma nədir?
Gecə sidik qaçırma — uşağın yuxu zamanı, özü hiss etmədən, sidiyini idarə edə bilməməsi vəziyyətidir. Bu, adətən 5 yaşdan sonra da davam etdikdə diqqət çəkməyə başlayır, çünki əksər uşaqlar bu yaşa qədər sidik kisəsi nəzarətini tam mənimsəyirlər. Tibbdə iki əsas növü fərqləndirilir:
- Primar enürezis — uşaq heç vaxt davamlı olaraq quru yatmayıb.
- Sekundar enürezis — uşaq ən azı 6 ay quru yatdıqdan sonra yenidən gecə sidik qaçırmağa başlayıb.
Bu ayrım vacibdir, çünki səbəblər və yanaşma tərzi hər iki halda fərqli ola bilər.
Hansı yaşda bu vəziyyət normal sayılır?
Kiçik uşaqlarda sidik kisəsinin əzələ nəzarəti hələ tam formalaşmadığından, 3-4 yaşa qədər gecə sidik qaçırma tamamilə təbii hesab olunur. 5 yaşdan sonra da davam edərsə, bu, adətən müşahidə altında saxlanılmalı, lakin təcili narahatlıq yaratmamalı bir haldır. Statistikalara görə, 7 yaşındaki uşaqların bir qismi hələ də gecələr arabir sidik qaçıra bilir və bu, əksər hallarda yaşla birlikdə öz-özünə düzəlir.
Uşaqlarda gecə sidik qaçırmanın əsas səbəbləri
Gecə sidik qaçırmanın bir neçə mümkün səbəbi var və çox zaman bunlar bir-biri ilə birləşərək təsir göstərir:
1. Sidik kisəsinin inkişaf gecikməsi
Bəzi uşaqlarda sidik kisəsinin dolduğunu beyinə siqnal vermə mexanizmi digərlərinə nisbətən daha gec yetişir. Bu, ailəvi meyillə də əlaqəli ola bilər.
2. Dərin yuxu
Çox dərin yatan uşaqlar sidik kisəsinin dolduğuna dair siqnalları oyanmaq üçün kifayət qədər güclü qəbul etmirlər.
3. Antidiuretik hormonun (ADH) gecə səviyyəsinin aşağı olması
Bu hormon gecələr sidik istehsalını azaltmağa kömək edir. Bəzi uşaqlarda bu hormon kifayət qədər ifraz olunmur, nəticədə gecə sidik miqdarı artır.
4. Genetik amillər
Valideynlərdən birində uşaqlıqda oxşar hal olubsa, uşaqda da bu ehtimal artır.
5. Sidik yolu infeksiyaları
Xüsusilə sekundar enürezis hallarında infeksiya araşdırılmalı səbəblərdən biridir.
6. Qəbizlik
Bağırsaqların dolu olması sidik kisəsinə təzyiq edərək onun tutum qabiliyyətini azalda bilər.
7. Stress və emosional amillər
Yeni bacı-qardaşın doğulması, məktəb dəyişikliyi, ailədaxili gərginlik kimi hallar, xüsusilə sekundar enürezisdə rol oynaya bilər.
Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?
Aşağıdakı hallarda mütəxəssis məsləhəti almaq faydalı olar:
- Uşaq 6-7 yaşından sonra da müntəzəm olaraq gecə sidik qaçırırsa
- Əvvəllər quru yatan uşaq yenidən sidik qaçırmağa başlayıbsa (sekundar enürezis)
- Sidik qaçırma gündüz sidik tutma çətinliyi ilə müşayiət olunursa
- Ağrılı sidiyə getmə, tez-tez sidiyə çıxma və ya sidikdə qeyri-adi qoxu/rəng müşahidə olunursa
- Uşaqda həddindən artıq susuzluq hissi və ya arıqlama varsa
- Vəziyyət uşağın özünə inamına və sosial həyatına mənfi təsir göstərirsə
Bu əlamətlər mövcud olduqda, pediatr və ya uroloq müayinəsi altında yatan səbəbin araşdırılması vacibdir.
Tez-tez verilən suallar
1. Uşaqlarda gecə sidik qaçırma neçə yaşa qədər normal sayılır?
Ümumiyyətlə 5 yaşa qədər gecə sidik qaçırma tamamilə təbii inkişaf prosesinin hissəsi hesab olunur. Bu yaşdan sonra da davam edərsə, müşahidə altında saxlanılması və lazım gəldikdə həkimə müraciət edilməsi tövsiyə olunur.
2. 7 yaşlı uşaqda gecə sidik qaçırma nə üçün baş verir?
Bu yaşda görülən gecə sidik qaçırma çox zaman sidik kisəsinin inkişaf gecikməsi, dərin yuxu, ailəvi meyil və ya gecə hormon səviyyəsi ilə əlaqəli ola bilər. Nadir hallarda infeksiya və ya digər tibbi səbəblər də rol oynaya bilər.
3. Gecə sidik qaçırma irsi ola bilərmi?
Bəli. Valideynlərdən birində uşaqlıqda oxşar hal olubsa, uşaqda da bu vəziyyətin görülmə ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə artır. Genetik amillər bu problemin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir.
4. Uşağımın gecə sidik qaçırması stresslə əlaqəli ola bilərmi?
Bəli, xüsusilə əvvəllər quru yatan uşaqda yenidən başlayan sidik qaçırma (sekundar enürezis) çox zaman emosional dəyişikliklərlə — yeni bacı-qardaş, məktəb dəyişikliyi, ailədaxili gərginlik kimi amillərlə — əlaqəli ola bilər.
5. Gecə sidik qaçırma üçün hansı həkimə müraciət etməliyəm?
İlk növbədə uşağın pediatrına müraciət etmək düzgün addımdır. Lazım gəldikdə pediatr sizi uşaq urologu və ya nefroloqa yönləndirə bilər.
6. Enürezis siqnalizatoru necə işləyir və effektlidirmi?
Bu cihazlar uşağın alt paltarına və ya yatağına yerləşdirilir və rütubəti hiss etdikdə səs və ya vibrasiya ilə uşağı oyadır. Zamanla uşağın beyni sidik kisəsinin dolması ilə oyanmağı əlaqələndirməyi öyrənir və müntəzəm istifadədə yüksək effektivlik göstərir.
Vacib Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Hər hansı bir şübhəli vəziyyətdə mütləq ixtisaslaşmış həkim-ginekoloqla məsləhətləşin.