Hər bir valideyn övladının enerjili, hərəkətli və fiziki cəhətdən güclü olmasını istəyir. Lakin bəzən uşaqların hərəkətlərində ləngimə, tez yorulma və ya fiziki tapşırıqları yerinə yetirərkən çətinlik çəkdiyi müşahidə olunur.
Uşaqlarda əzələ zəifliyi (tibbi dildə hipotoniya və ya miopatiya ilə əlaqəli hallar) həm anadan gəlmə, həm də sonradan qazanılmış bir çox faktorun nəticəsi ola bilər.
Bu vəziyyət sadə bir vitamin çatışmazlığından tutmuş, ciddi nevroloji xəstəliklərə qədər geniş bir spektri əhatə edir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə yanaşması uşağın gələcək həyat keyfiyyəti üçün həlledici rol oynayır.
Əzələ zəifliyi nədir? (Hipotoniya və Miopatiya)
Uşaqlarda əzələ zəifliyini başa düşmək üçün iki əsas anlayışı fərqləndirmək lazımdır:
Hipotoniya: Əzələ tonusunun aşağı olması (uşaq “yumşaq” və ya “lopa” kimi görünür).
Zəiflik: Əzələnin gücünün azalması (uşaq hərəkəti icra edə bilmir).
Uşaq orqanizmi böyüdükcə əzələlər skelet sistemini dəstəkləməli və motor bacarıqları (başını tutmaq, oturmaq, yerimək) inkişaf etməlidir. Bu zəncirdə hər hansı bir qırılma baş verdikdə, əzələ zəifliyi simptomları üzə çıxır.
Uşaqlarda əzələ zəifliyinin səbəbləri
Uşaqlarda əzələ zəifliyinin səbəbləri çoxşaxəlidir. Həkimlər adətən bu səbəbləri üç əsas qrupa ayırırlar:
1. Genetik və Nevromuskulyar Xəstəliklər
Bu qrup xəstəliklər çox vaxt irsi xarakter daşıyır və əzələ liflərinin və ya sinir-əzələ ötürücülüyünün pozulması ilə nəticələnir:
Spinal Müskulyar Atrofiya (SMA): Onurğa beynindəki motor neyronların zədələnməsi nəticəsində yaranan ağır genetik xəstəlikdir.
Duchenne Əzələ Distrofiyası (DMD): Əsasən oğlan uşaqlarında görünən, əzələlərin tədricən məhv olması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir.
Miopatiyalar: Əzələ hüceyrələrinin strukturunun pozulması.
2. Metabolik və Endokrin Səbəblər
Orqanizmdə enerji mübadiləsinin pozulması əzələlərin “yanacağını” bitirir:
D vitamini çatışmazlığı (Raxit): Sümük və əzələ sisteminin zəifləməsinə səbəb olur.
Qalxanvari vəzi problemləri: Hipotireoz (vəzin az işləməsi) metabolizmanı ləngidərək əzələlərdə süstlük yaradır.
Elektrolit disbalansı: Kalsium, maqnezium və ya kalium çatışmazlığı.
3. Nevroloji və Mərkəzi Sinir Sistemi Problemləri
Beyin əzələlərə düzgün siqnal göndərmədikdə zəiflik yaranır:
Uşaq Serebral İflici (USİ): Beyin zədələnməsi nəticəsində hərəkət və duruş pozğunluğu.
İnfeksion xəstəliklər: Keçirilmiş meningit və ya ensefalitdən sonra qalan fəsadlar.
Uşaqlarda əzələ zəifliyi əlamətləri
Uşaqlarda əzələ zəifliyi hər yaş qrupunda fərqli şəkildə özünü göstərir.
Südəmər dövrdə (0-1 yaş):
Uşağın başını dik tuta bilməməsi (3 aydan sonra).
Qucağa alarkən uşağın əllər arasından “sürüşüb” düşməsi hissi.
Ətrafların (qollar və ayaqlar) tam açılmış, sərbəst vəziyyətdə qalması.
Sormaq və udmaqda çətinlik.
Erkən uşaqlıq dövründə (1-5 yaş):
Gec yerimə (18 aydan sonra hələ də yerimir).
Tez-tez yıxılma və müvazinəti saxlaya bilməmə.
Pilləkən çıxarkən həddindən artıq çətinlik çəkmə.
Yerdən qalxarkən əlləri ilə dizlərinə söykənmə (Qovers simptomu).
Məktəb dövründə:
Fiziki tərbiyə dərslərində həmyaşıdlarından geri qalma.
Qaçış zamanı qeyri-adi yeriş (məsələn, “ördək yerişi”).
Əşyaları daşımaqda və ya qələm tutmaqda (incə motorika) çətinlik.
Diaqnostika metodları
Düzgün diaqnoz müalicənin 50%-dir. Həkim-nevroloq adətən aşağıdakı müayinələri təyin edir:
Qan analizləri: Kreatin kinaza (CK) səviyyəsi əzələ dağılmasını yoxlamaq üçün vacibdir. Həmçinin vitamin və hormon panelləri yoxlanılır.
Elektromioqrafiya (EMG): Sinir və əzələ arasındakı elektrik keçiriciliyini ölçür.
Genetik testlər: SMA və ya distrofiyaların təsdiqi üçün qızıl standartdır.
MRT: Beyin və ya onurğa beynindəki struktur dəyişikliklərini görmək üçün.
Uşaqlarda əzələ zəifliyi müalicəsi
Müalicə birbaşa əsas səbəbə yönəldilir. Müasir tibbdə tətbiq edilən üsullar:
Fizioterapiya və Reabilitasiya: Ən vacib hissədir. Əzələləri tonusda saxlamaq və oynaq kontrakturalarının (hərəkətsizliyinin) qarşısını almaq üçün lazımdır.
Dərman müalicəsi: Vitamin kompleksləri, metabolik preparatlar və bəzi hallarda hormon terapiyası. Genetik xəstəliklər (məsələn, SMA) üçün artıq innovativ gen terapiyaları mövcuddur.
Düzgün qidalanma: Proteinlə zəngin pəhriz və kalsium-D vitamini dəstəyi.
Ortopedik dəstək: Xüsusi korsetlər və ya ortezlər uşağın düzgün duruşunu təmin etmək üçün istifadə olunur.
Tez-tez verilən suallar
1. Uşaqlarda əzələ zəifliyi keçicidirmi?
Bu, zəifliyin səbəbindən asılıdır. Əgər səbəb sadə vitamin çatışmazlığı və ya ağır infeksiyadan sonrakı bərpa dövrüdürsə, düzgün müalicə ilə tamamilə keçib gedə bilər. Lakin genetik mənşəli xəstəliklərdə bu, ömür boyu idarə olunması gərəkən bir vəziyyətdir.
2. D vitamini çatışmazlığı əzələ zəifliyi yaradırmı?
Bəli, D vitamini kalsiumun udulmasını təmin edir. Kalsium isə əzələlərin yığılması üçün kritik elementdir. Vitamin D azlığı (Raxit) uşaqlarda ayaq ağrılarına və yerimə zamanı zəifliyə səbəb olur.
3. Uşağım çox tez yorulur, bu əzələ xəstəliyi ola bilərmi?
Tez yorulma həm ürək-damar problemləri, həm anemiya (qan azlığı), həm də nevromuskulyar xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Əgər yorğunluq əzələlərdə titrəmə və ya fiziki hərəkətdən imtina ilə müşayiət olunursa, mütləq həkimə müraciət edilməlidir.
4. İdman əzələ zəifliyi olan uşaqlar üçün xeyirlidirmi?
Hər idman növü deyil. Ağır atletika və ya həddindən artıq gərginlik bəzi əzələ xəstəliklərini pisləşdirə bilər. Ən ideal fəaliyyət üzgüçülük və həkim tərəfindən təyin edilmiş müalicəvi bədən tərbiyəsidir.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.