Hər bir valideyn övladının ilk addımlarını böyük həyəcanla gözləyir. Lakin bəzən uşaqlar yeriməyə başladıqda, pəncələrini tam yerə basmaq əvəzinə, sanki balerina kimi barmaq uclarında hərəkət edirlər.
Tibbi dildə bu vəziyyət idiopatik barmaq ucunda yerimə və ya ingilis dilində “toe walking” adlanır.
Uşaqlarda barmaq ucunda yerimə çox vaxt inkişafın təbii bir mərhələsi hesab olunsa da, bəzi hallarda bu, diqqət tələb edən nevroloji və ya ortopedik məsələlərin xəbərçisi ola bilər.
Əgər övladınız 2 yaşından sonra hələ də mütəmadi olaraq barmaq uclarında gəzirsə, bu vəziyyətin səbəblərini araşdırmaq və vaxtında müdaxilə etmək vacibdir.
Barmaq ucunda yerimənin səbəbləri nələrdir?
Uşaqların niyə bu şəkildə yeridiyini anlamaq üçün ilk növbədə səbəbləri qruplaşdırmaq lazımdır. Həkimlər adətən bu vəziyyəti üç əsas kateqoriyaya bölürlər:
1. İdiopatik (vərdişə bağlı) yerimə
Bu, ən çox rast gəlinən haldır. Uşağın heç bir fiziki və ya nevroloji problemi yoxdur, sadəcə bu şəkildə yeriməyi vərdiş halına gətirib. Belə uşaqlar istədikdə pəncələrini yerə tam basa bilirlər, lakin qaçarkən və ya oyun oynayarkən yenidən barmaq uclarına qalxırlar.
2. Qısa axilles vətəri
Bəzi uşaqlarda dabanı yerə basmağı təmin edən Axilles vətəri anadangəlmə qısa olur. Bu fiziki maneə uşağın pəncəsini tam yerə qoymasına imkan vermir. Vaxtında müalicə olunmadıqda, bu qısalıq oynaqların hərəkət məhdudiyyətinə səbəb ola bilər.
3. Nevroloji və inkişaf pozğunluqları
Bəzən barmaq ucunda yerimə daha ciddi bir vəziyyətin simptomu ola bilər:
Serebral İflic (CP): Əzələ tonusunun yüksək olması (spastisite) uşağın dabanını yerə qoymasını çətinləşdirir.
Autizm Spektr Pozğunluğu: Autizmli uşaqlarda sensor inteqrasiya problemləri səbəbindən barmaq ucunda yerimə tez-tez müşahidə olunur.
Əzələ Distrofiyası: Əzələlərin zəifləməsi ilə müşayiət olunan genetik xəstəliklər də bu yeriş formasına səbəb ola bilər.
Nə zaman həkimə müraciət etməli?
Əksər uşaqlar 2 yaşına qədər barmaq ucunda yeriməni tərk edirlər. Lakin aşağıdakı hallarda mütəxəssis (pediatrik ortoped və ya uşaq nevroloq) müayinəsi mütləqdir:
Uşaq 2 yaşından böyükdürsə və hər zaman barmaq ucunda gəzirsə.
Uşaq dabanını yerə qoymaq istədikdə ağrı hiss edirsə.
Yeriş zamanı tez-tez yıxılırsa və ya müvazinətini saxlamaqda çətinlik çəkirsə.
Böyük motor bacarıqlarında (qaçmaq, tullanmaq) geriləmə varsa.
Bir ayağı ilə normal, digəri ilə barmaq ucunda yeriyirsə (asimetriya).
Diaqnostika prosesi
Həkim müayinəsi zamanı ilk növbədə uşağın anamnezi (keçmişi) araşdırılır. Hamiləlik və doğum prosesi, uşağın oturduğu və iməklədiyi yaş dövrləri soruşulur.
Daha sonra fiziki müayinə aparılır:
Oynaq hərəkətliliyi: Pəncənin yuxarıya doğru nə dərəcədə büküldüyü yoxlanılır.
Əzələ tonusu: Əzələlərin həddindən artıq gərgin olub-olmadığı test edilir.
Nevroloji testlər: Reflekslər və sensor reaksiya ölçülür.
Müalicə üsulları: Hansı addımlar atılmalıdır?
Müalicə planı tamamilə səbəbdən asılıdır. Əgər vəziyyət sadəcə vərdişdirsə, bəzən “gözlə və gör” taktikası tətbiq edilir. Lakin digər hallarda aşağıdakı üsullar effektivdir:
Fizioterapiya və məşqlər
Fizioterapevt uşağın baldır əzələlərini gərmək və ön əzələləri gücləndirmək üçün xüsusi proqram hazırlayır. Evdə edilən müntəzəm gərmə məşqləri Axilles vətərinin uzanmasına kömək edir.
Ortopedik ayaqqabılar və ortezlər (AFO)
Xüsusi hazırlanmış AFO (Ankle-Foot Orthosis) cihazları dabanın yerə dəyməsini təmin edir və pəncənin düzgün pozisiyada qalmasına kömək edir. Həmçinin, sərt dabanlı ortopedik ayaqqabılar uşağın barmaq ucuna qalxmasını çətinləşdirərək düzgün vərdiş yaradır.
Botoks inyeksiyaları
Əzələləri həddindən artıq gərgin olan uşaqlarda baldır əzələsinə edilən Botoks inyeksiyası əzələni müvəqqəti olaraq yumşaldır. Bu periodda aparılan fizioterapiya daha effektli olur.
Valideynlər üçün tövsiyələr: Evdə nə etmək olar?
Uşağın inkişafına dəstək olmaq üçün valideynlər bəzi sadə, lakin effektiv üsullardan istifadə edə bilərlər:
Çılpaq ayaqla müxtəlif səthlərdə gəzdirmək: Qum, ot və ya xalça üzərində çılpaq ayaqla gəzmək sensor stimulyasiyanı artırır.
“Ördək yerişi” oyunu: Uşaqla birlikdə dabanlar üzərində gəzmək oyununu oynayın.
Pilləkən çıxmaq: Pilləkən çıxarkən dabanın pilləyə tam dəyməsinə nəzarət edin; bu, təbii gərmə məşqidir.
Tez-tez verilən suallar
1. Uşaqlarda barmaq ucunda yerimə nə vaxta qədər normaldır?
Uşaqlar yeriməyi yeni öyrəndikdə (12-18 ay arası) müvazinəti saxlamaq üçün barmaq ucunda gəzə bilərlər. Adətən 2 yaşdan sonra bu vərdiş itməlidir. 3 yaşında hələ də davam edirsə, uşaq nevroloqu müayinəsi lazımdır.
2. Barmaq ucunda yerimə autizm əlaməti ola bilərmi?
Bəli, autizmli uşaqlarda bu vəziyyət tez-tez rast gəlinir, lakin hər barmaq ucunda yeriyən uşaq autizm deyil. Əgər uşaqda göz təması qurmamaq, nitq ləngiməsi və təkrarlanan hərəkətlər yoxdursa, narahatlığa əsas azdır.
3. Evdə hansı məşqlər kömək edir?
Uşağın ayaq barmaqlarını özünə doğru çəkərək baldır əzələsini gərmək, daban üzərində yerimə məşqləri və batut (tramplin) üzərində tullanmaq (düzgün enişlə) faydalıdır.
4. Müalicə olunmazsa nə baş verər?
Vaxtında müdaxilə edilmədikdə, baldır əzələləri qısalır, pəncə oynaqlarında deformasiya yarana bilər və gələcəkdə bel, diz ağrılarına səbəb olar.
Xəbərdarlıq: Bu məqalə informativ xarakter daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.