Febril qıcolma, adətən 6 aylıqdan 5 yaşadək uşaqlarda, bədən temperaturunun 38°C və ya daha yüksək olması fonunda baş verən tutmalardır.
Bu qıcolmalara beyin qişasının iltihabı (meningit) və ya maddələr mübadiləsinin ağır pozğunluqları səbəb olmur. Əsas tətikləyici faktor qızdırmanın özüdür.
Uşağın sinir sistemi hələ tam inkişaf etmədiyi üçün yüksək temperatur beyindəki neyronların həddindən artıq oyanmasına və qısamüddətli “elektrik boşalmasına” səbəb olur ki, bu da özünü qıcolma şəklində büruzə verir.
Uşaqlarda febril qıcolmanın səbəbləri
Niyə bəzi uşaqlarda qızdırma zamanı qıcolma olur, digərlərində isə olmur?
Tədqiqatlar göstərir ki, burada bir neçə əsas faktor rol oynayır:
Genetik Meyllik: Əgər valideynlərin uşaqlığında febril qıcolma olubsa, onların övladlarında da bu halın yaşanma ehtimalı yüksəkdir.
Yaş Faktoru: Beynin inkişaf mərhələsi ilə əlaqədar olaraq, 6-18 ay arası uşaqlar ən riskli qrup sayılır.
Viral və Bakterial İnfeksiyalar: Qızılca, məxmərək, qrip və ya kəskin respirator virus infeksiyaları qızdırmanı sürətlə qaldıraraq qıcolmanı tətikləyə bilər.
Peyvənddən Sonrakı Reaksiyalar: Nadir hallarda bəzi peyvəndlərdən sonra yaranan müvəqqəti qızdırma qıcolmaya səbəb ola bilər (bu, peyvəndin zərərli olması deyil, bədənin immun reaksiyasıdır).
Simptomlar: Qıcolma necə görünür?
Febril qıcolma zamanı uşaqda aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
Şüurun qəfildən itməsi;
Gözlərin yuxarı və ya yana sürüşməsi (baxışın donması);
Ətrafların (qolların və ayaqların) ritmik şəkildə titrəməsi və ya gərilməsi;
Dərinin rənginin avazıması və ya dodaqların göyərməsi;
Ağızdan köpük gəlməsi və ya dişlərin kilidlənməsi.
Qıcolma bitdikdən sonra uşaq adətən yorğun, yuxulu və bir qədər çaşqın olur. Bu, “postiktal dövr” adlanır və beynin bərpası üçün normaldır.
Febril qıcolmanın növləri
Həkimlər febril qıcolmanı iki qrupa ayırırlar:
1. Sadə febril qıcolma
Ən çox rast gəlinən növdür (təxminən 80%).
15 dəqiqədən az davam edir (adətən 1-3 dəqiqə).
Bütün bədəni əhatə edir.
24 saat ərzində təkrar olunmur.
2. Mürəkkəb febril qıcolma
Daha diqqətli yanaşma tələb edir.
15 dəqiqədən uzun sürür.
Bədənin yalnız bir tərəfində və ya müəyyən bir hissəsində müşahidə olunur.
24 saat ərzində bir neçə dəfə təkrar olunur.
Qıcolma zamanı ilk yardım: Valideynlər nə etməlidir?
Ən vacib qayda: Sakit qalın. Sizin panikaya düşməyiniz uşağa kömək etməyəcək.
Təhlükəsizlik: Uşağı düz və yumşaq bir yerə (məsələn, döşəməyə) uzadın. Yaxınlıqdakı kəsici və ya sərt əşyaları uzaqlaşdırın.
Yan Mövqe: Uşağı ehtiyatla sol tərəfi üstə çevirin (reabilitasiya vəziyyəti). Bu, tüpürcəyin və ya qusuntunun tənəffüs yollarına getməsinin qarşısını alır.
Vaxtı Qeyd Edin: Qıcolmanın nə qədər davam etdiyini saniyəölçən və ya saatla izləyin. Bu məlumat həkim üçün çox vacibdir.
Müdafiə: Uşağın hərəkətlərini zorla dayandırmağa çalışmayın.
NƏLƏRİ ETMƏK OLMAZ?
Uşağın ağzına barmağınızı, qaşığı və ya hər hansı əşyanı soxmayın (dilini udması əfsanədir, lakin siz onun dişlərini və ya çənəsini zədələyə bilərsiniz).
Uşağı silkələməyin.
Qıcolma bitənə qədər ağızdan dərman və ya su verməyin (boğula bilər).
Uşağı soyuq suyun altına salmayın (bu, şok yarada bilər).
Nə zaman təcili yardıma zəng etməli?
Aşağıdakı hallarda dərhal “103” xidmətinə müraciət edin:
Qıcolma 5 dəqiqədən çox davam edirsə.
Uşaq nəfəs almaqda çətinlik çəkirsə və ya dodaqları tünd göy rəng alırsa.
Bu, uşağın həyatında ilk qıcolma dırsa.
Qıcolmadan sonra uşaq özünə gəlmir və ya həddindən artıq süst görünürsə.
Uşaqda şiddətli qusma və ya boyun sərtliyi (başını önə əyə bilməmək) varsa.
Diaqnostika və müalicə
Uşaq Nevroloqu həkim febril qıcolmanın səbəbini müəyyənləşdirmək üçün ilk növbədə infeksiya ocağını axtaracaq.
Qan analizləri, sidik analizi və ehtiyac olduqda rentgen təyin edilə bilər.
Əgər qıcolma mürəkkəbdirsə, nevroloq EEG (elektroensefaloqramma) və ya MRT müayinəsi məsləhət görə bilər.
Müalicə adətən qıcolmanın özünə deyil, ona səbəb olan qızdırmaya yönəlir. Parasetamol və ya İbuprofen tərkibli sirop və şamlar qızdırmanı salmaq üçün istifadə olunur.
Vacib qeyd: Aspirin uşaqlarda Reye sindromu adlı ağır fəsad yarada bildiyi üçün qətiyyən istifadə edilməməlidir.
Febril qıcolma epilepsiyaya çevrilirmi?
Bu, valideynləri ən çox narahat edən sualdır. Statistika göstərir ki, sadə febril qıcolma keçirən uşaqların böyük əksəriyyətində (təxminən 98%) epilepsiya inkişaf etmir.
Risk faktoru yalnız o zaman bir qədər yüksəlir ki, uşaqda mürəkkəb qıcolma olub, ailədə epilepsiya tarixçəsi var və ya uşağın inkişafında əvvəldən ləngimələr mövcuddur.
Tez-tez verilən suallar
1. Uşaqlarda febril qıcolma təkrarlana bilərmi?
2. Qıcolma zamanı uşağın dilini udma ehtimalı varmı?
3. Qızdırmanı tez salmaq qıcolmanın qarşısını alırmı?
4. Febril qıcolma uşağın beyninə zərər verirmi?
5. Bu vəziyyətdən qorunmaq üçün hansı profilaktik tədbirlər görülməlidir?
Qeyd: Bu məqalə yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tutmur.