Yeni doğulmuş bir körpənin evə gəlməsi ailə üçün inanılmaz bir sevinc mənbəyidir. Lakin bu dövrdə valideynlərin ən çox üzləşdiyi problemlərdən biri körpələrdə yuxu rejimi necə olmalı sualıdır.
Körpənin nə qədər yatması lazım olduğunu, gün ərzindəki yuxu bölüşdürməsini və sağlam yuxu vərdişlərinin necə formalaşdırılacağını bilmək, həm uşağın inkişafı, həm də valideynlərin istirahəti üçün son dərəcə vacibdir.
Yaşa görə körpə yuxu saatları
Amerikan Pediatriya Akademiyasının (AAP) tövsiyələrinə əsasən, körpənin yuxu ehtiyacı yaşa görə dəyişir:
0–3 Ay (Yeni doğulmuş)
Yeni doğulmuş körpələr gün ərzində 14–17 saat yatır. Bu dövrdə yuxu dövrləri çox qısa olur — körpə hər 2–3 saatdan bir oyanır, çünki mədəsi kiçikdir və tez-tez qidalanmağa ehtiyac duyur. Bu mərhələdə gün-gecə fərqini bilmir. Valideynlər üçün bu ən çətin dövrdür, lakin tamamilə normaldır.
4-6 Ay
Bu yaşda körpələr gündə 12–16 saat yatır. Artıq gecə yuxusu bir qədər uzanmağa başlayır — 4–6 saatlıq fasiləsiz yuxu mümkün olur. Gün ərzində isə 3–4 müddəti olan gündüz yuxusu müşahidə edilir.
7-12 Ay
Körpələr gündə 12–15 saat yuxuya ehtiyac duyur. Gündüz yuxuları sayca azalır (2-yə enə bilər), gecə yuxusu isə 8–10 saata çata bilər. Bu dövrdə çoxu körpə fasiləsiz gecə yuxusuna keçid edir.
12-18 Ay
Gündəlik yuxu ehtiyacı 11–14 saata düşür. Gündüz yuxusu tək bir uzun yuxuya (1.5–2 saat) çevrilir, gecə yuxusu isə möhkəmlənir.
Sağlam yuxu vərdişlərini necə formalaşdırmaq olar?
Körpənin özü-özünə yatmağı öyrənməsi, ona ömür boyu faydalı olacaq bir bacarıqdır. Aşağıda valideynlərə kömək edəcək əsas tövsiyələr yer alır:
Ardıcıl bir yuxu rutini yaradın. Hər gecə eyni sırada edilən sadə fəaliyyətlər — hamam, masaj, nağıl və ya layla — körpənin beynini yuxuya hazırlayır. Rutin sabitliyi, körpənin yuxuya keçişini asanlaşdırır.
Körpəni yuxulu ikən, lakin hələ oyanıq vəziyyətdə yatağa qoyun. Bu üsul körpənin özü-özünü sakitləşdirməyi öyrənməsinə imkan verir. Körpə gecə oyananda onu tanıdığı mühitdə — öz yatağında — görürsə, yenidən rahat yata bilər.
Yataq mühitini düzgün qurun. Otağın temperaturu 18–20°C arasında olmalıdır. Yataq bərk, düz olmalı; yorğan, yastıq, oyuncaq kimi əşyalar körpənin yanında olmamalıdır. Bu, boğulma riskini önləyir.
Gecə sakitliyini qoruyun. Gecə qidalanma üçün oyanan körpəni minimum stimulasiya ilə qarşılayın — işıqları qaranlıq saxlayın, danışmayın, sadəcə əmizdirin və yenidən yatağa qoyun.
Gündüz yuxularını qaçırmayın. Gündüz körpənin çox yorulmasına yol verməyin — yorğun körpə gecə daha da çətin yatır. “Çox yorulsa, daha yaxşı yatar” düşüncəsi yanlışdır.
Körpə yuxusunda diqqət edilməli olan xəbərdarlıq işarələri
Bəzən körpənin yuxusu ilə bağlı narahat edici əlamətlər yarana bilər. Aşağıdakı hallarda pediatrla əlaqə saxlayın:
- Körpə artıq yaxşı yatırdısa, lakin birdən yuxusu pozulubsa
- Yuxu zamanı nəfəs tutma və ya xoruldama müşahidə edilirsə
- Körpə gün ərzində kifayət qədər qidalanmır və az çəki qazanırsa
- 6 aydan sonra hər 2 saatdan bir oyanmaq davam edirsə
- Körpə yatmaqdan çox qorxur, hər yatım böyük böhrana çevrilirsə
Tez-tez verilən suallar
1. Yeni doğulmuş körpə gecə neçə saatdan bir yedirilməlidir?
Yeni doğulmuş körpələrin mədəsi çox kiçikdir — ana südü tez həzm olunur. Bu səbəbdən ilk həftələrdə körpə hər 2–3 saatdan bir, yəni gecə ərzində 2–3 dəfə yedirilməlidir. Süni qidalanan körpələrdə bu aralıq bir az daha uzun ola bilər (3–4 saat).
Körpə çəki qazandıqca, özü bu aralıqları uzadacaq. Pediatr tərəfindən tövsiyə edilmədikdə, yeni doğulmuşu yemək üçün oyandırmaq lazım gəlir — xüsusilə ilk həftələrdə.
2. Körpəm gündüz çox yatır, gecə isə oyanır — nə etməliyəm?
Bu, “gün-gecə qarışıqlığı” adlanan vəziyyətdir və yeni doğulmuşlarda çox rast gəlinir. Gün ərzində pərdələri açıq saxlayın, körpə ilə aktiv ünsiyyət qurun, gündüz yuxusunu 2 saatı keçməsinə icazə verməyin.
Gecə isə işıqları sönük saxlayın, sakitcə davranın. Bu kontrastı hiss edən körpə tədricən gün-gecə ritmini öyrənəcək. Adətən 6–8 həftəyə kimi bu vəziyyət düzəlir.
3. Körpə həmişə anasının yanında yatmaq istəyir — bu normaldırmı?
Bəli, körpənin anasının isti bədənini, ürək döyüntüsünü və qoxusunu hiss etmək istəməsi tamamilə təbii bir instinktdir. Lakin AAP-nin tövsiyəsinə görə, körpə ilk bir ildə öz ayrı yatağında, valideynin otağında yatmalıdır — eyni çarpayıda yatmaq boğulma riskini artırır. Körpəni hiss etmək istəyirsinizsə, beşiyi öz çarpayınızın yanına qoyun. Zamanla öz müstəqil yatmağını öyrənəcək.
4. Körpə yatarkən ağlayırsa, nə qədər gözləməliyəm?
Bu tamamilə valideynin seçimidir və körpənin yaşına bağlıdır. 4 aydan kiçik körpəni ağladığı halda tərk etmək tövsiyə edilmir — bu yaşda körpənin özünü sakinleştirme kapasitesi yoktur.
6 aydan böyük körpələrdə isə qısa müddətli gözləmə (2–5 dəqiqə) tətbiq edilə bilər; lakin ağlama şiddətli olduqda, körpəni yoxlamaq lazımdır. Hər ailənin öz yanaşması ola bilər, amma müntəzəmlik əsas şərtdir.
Xəbərdarlıq: Bu məqalə informativ xarakter daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.