Uşaqlarda qıcolma Ttibbi dildə “seizure” və ya “konvulsiya” adlanan, beynin elektrik fəaliyyətindəki ani və nəzarətsiz pozulmadır. Beynimiz milyardlarla sinir hüceyrəsindən (neyronlardan) ibarətdir və bu hüceyrələr bir-biri ilə elektrik siqnalları vasitəsilə əlaqə qurur.
Normalda bu siqnallar nizamlıdır. Lakin qıcolma zamanı bu elektrik axını birdən-birə xaotikləşir, sanki beyində “qısaqapanma” baş verir.
Bu “elektrik qasırğası” uşağın davranışında, hərəkətlərində, hisslərində və ya şüurunda müvəqqəti dəyişikliklərə səbəb olur. Qıcolmalar bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyə qədər davam edə bilər.
Qıcolmanın əsas əlamətləri
Hər qıcolma eyni şəkildə özünü göstərmir. Bəziləri çox aşkar, bəziləri isə olduqca gizli ola bilər. Ən yayılmış əlamətlər bunlardır:
Bütün bədənin və ya bədənin bir hissəsinin ritmik şəkildə atması (titrəməsi).
Əzələlərin qəfil gərilməsi və bərkiməsi (tonik vəziyyət).
Gözlərin bir nöqtəyə zillənməsi və ya yuxarıya doğru sürüşməsi.
Huşun itirilməsi (uşaq səslənərkən cavab vermir).
Ağızdan köpük gəlməsi və ya tüpürcək ifrazının artması.
Dodaqların göyərməsi (tənəffüsün müvəqqəti dayanması səbəbindən).
Sidik və ya nəcis qaçırma.
Qəfil yıxılma.
Bəzən qıcolmalar sadəcə uşağın bir neçə saniyə ərzində “donub qalması” və ətrafla əlaqəni kəsməsi (absans növbələr) şəklində də ola bilər.
Uşaqlarda qıcolma niyə olur? Əsas səbəblər
Valideynləri ən çox düşündürən sual budur: “Mənim uşağımda bu niyə baş verdi?” Uşaqlarda qıcolmanın səbəbləri yaşa və fərdi sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişə bilər. Gəlin, əsas səbəblərə nəzər salaq.
1. Febril qıcolmalar (qızdırma qıcolmaları)
Uşaqlarda, xüsusilə 6 ay ilə 5 yaş arası körpələrdə ən çox rast gəlinən səbəb yüksək hərarətdir. Buna febril qıcolma deyilir. Uşağın beyni hələ inkişaf mərhələsində olduğu üçün bədən temperaturunun qəfil yüksəlməsinə (adətən 38°C və yuxarı) dözümsüzlük göstərə bilər.
Yaxşı xəbər: Febril qıcolmalar çox qorxulu görünsə də, adətən uşağın beyninə zərər vermir və gələcəkdə epilepsiya xəstəliyinə çevrilmir.
2. Epilepsiya
Əgər uşaqda qızdırma olmadan iki və ya daha çox qıcolma baş verərsə, həkimlər epilepsiya diaqnozunu nəzərdən keçirə bilərlər. Epilepsiya, beyində təkrarlanan qıcolmalara meyllilik yaradan xroniki bir nevroloji vəziyyətdir. Səbəbləri genetik faktorlar, beyin inkişafındakı qüsurlar və ya naməlum səbəblər ola bilər.
3. Mərkəzi sinir sistemi infeksiyaları
Meningit (beyin qişalarının iltihabı) və ya ensefalit (beyin toxumasının iltihabı) kimi ciddi infeksiyalar qıcolmaya səbəb ola bilər. Bu hallar təcili tibbi müdaxilə tələb edir və adətən yüksək hərarət, boyun sərtliyi və şiddətli baş ağrısı ilə müşayiət olunur.
4. Maddələr mübadiləsi pozğunluqları (Metabolik səbəblər)
Uşağın qanında şəkərin (qlükoza), kalsiumun, maqneziumun və ya natriumun səviyyəsinin kəskin düşməsi və ya qalxması beyin fəaliyyətini pozaraq qıcolmaya səbəb ola bilər.
5. Kəllə-Beyin travmaları
Yıxılma, zərbə və ya qəza nəticəsində alınan baş travmaları, həm hadisə anında, həm də ondan sonrakı dövrdə qıcolmalara yol aça bilər.
6. Digər səbəblər
Doğuş zamanı oksigen çatışmazlığı (hipoksiya).
Beyin şişləri (nadir hallarda).
Zəhərlənmələr (dərmanlar və ya kimyəvi maddələr).
Qıcolma zamanı ilk yardım: Valideynlər nə etməlidir?
Qıcolma anında edilən düzgün müdaxilə uşağın həyatını xilas edə bilər. Eyni zamanda, yanlış müdaxilələr (məsələn, ağzı qaşıqla açmağa çalışmaq) ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Uşaqlarda qıcolma niyə olur? Qıcolma zamanı ilk yardım mövzusunda ən vacib hissə budur.
Addım-addım ilk yardım təlimatı:
Sakit olun: Panikaya düşmək sizə və uşağınıza kömək etməyəcək. Dərin nəfəs alın və vəziyyəti nəzarətə götürün.
Təhlükəsizliyi təmin edin: Uşağı yerə, yumşaq bir səthə uzadın. Ətrafında ona zərər verə biləcək sərt, iti və ya isti əşyaları (stul, şüşə, qızdırıcı) uzaqlaşdırın.
Başı qoruyun: Uşağın başının altına yumşaq bir yastıq, bükülmüş geyim və ya əlinizi qoyun ki, başını yerə çırpmasın.
Yan çevirin: Uşağı ehtiyatla böyrü üstə (yan tərəfə) çevirin. Bu, ağızdakı tüpürcəyin və ya qusuntunun nəfəs borusuna getməsinin qarşısını alacaq və tənəffüsü asanlaşdıracaq.
Eynəyi və sıx geyimləri çıxarın: Əgər uşaqda eynək varsa çıxarın. Boyun nahiyəsini sıxan düymələri, qalstuku və ya şərfi boşaldın.
Zamanı izləyin: Qıcolmanın nə vaxt başladığını və nə qədər davam etdiyini saata baxaraq qeyd edin. Bu məlumat həkim üçün çox vacibdir.
Müdaxilə ETMƏYİN (Qadağalar):
QƏTİYYƏNLƏ AĞZINA HEÇ NƏ QOYMAYIN! Valideynlər arasında yayılan “dili qatlanar, qaşıq salmaq lazımdır” fikri tamamilə yanlışdır və təhlükəlidir. Bu, uşağın dişlərinin qırılmasına, çənəsinin zədələnməsinə və ya qırılan diş parçalarının nəfəs borusuna getməsinə səbəb ola bilər. Qıcolma zamanı uşaq dilini uda bilməz.
Uşağın hərəkətlərini dayandırmaq üçün onu bərk qucaqlamayın və ya basmayın. Bu, sümük sınıqlarına və ya əzələ zədələrinə səbəb ola bilər.
Qıcolma bitənə qədər ona su, dərman və ya yemək verməyin.
Təcili yardımı nə zaman çağırmalı?
Əksər febril qıcolmalar qısa sürür və öz-özünə dayanır. Lakin aşağıdakı hallarda mütləq təcili yardım çağırmaq lazımdır:
Qıcolma 5 dəqiqədən çox davam edərsə.
Qıcolma bitdikdən sonra uşaq ayılmırsa və ya nəfəs almaqda çətinlik çəkirsə.
Birinci qıcolmadan qısa müddət sonra ikinci qıcolma başlayarsa.
Uşaqda ilk dəfə qıcolma baş verirsə (səbəbi bilinmirsə).
Qıcolma suda (hovuzda, vannada) baş veribsə.
Uşaq zədə alıbsa.
Uşaqda şəkərli diabet və ya ürək xəstəliyi varsa.
Diaqnostika və müalicə
Qıcolma keçirən uşaq mütləq həkim (pediatr-nevroloq) tərəfindən müayinə olunmalıdır. Həkim ilk növbədə qıcolmanın səbəbini araşdıracaq.
Müayinə üsulları:
Qan analizləri: İnfeksiya və ya metabolik pozğunluqları yoxlamaq üçün.
EEQ (Elektroensefaloqramma): Beynin elektrik fəaliyyətini ölçən ağrısız bir testdir. Epilepsiya diaqnozu üçün ən vacib müayinədir.
MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiya): Beynin strukturunu yoxlamaq və hər hansı bir şiş və ya inkişaf qüsurunu aşkar etmək üçün istifadə olunur.
Müalicə: Müalicə səbəbə bağlıdır. Əgər bu sadə febril qıcolmadırsa, adətən xüsusi müalicə tələb olunmur, sadəcə qızdırmanın idarə olunması tövsiyə edilir.
Əgər diaqnoz epilepsiyadırsa, həkim qıcolmaların qarşısını almaq üçün xüsusi antiepileptik dərmanlar təyin edəcəkdir. Bu dərmanların nizamlı qəbulu uşağın normal həyat sürməsinə imkan verir.
Tez-tez verilən suallar
Uşaqlarda febril qıcolma (qızdırma qıcolması) təhlükəlidirmi və beyinə zərər verirmi?
Qıcolma zamanı uşağın dilini udmaması üçün nə etməliyəm?
Hər qıcolma epilepsiya deməkdirmi?
Uşağım qıcolma keçirəndə yaddaşı pozularmı?
Uşaqlarda gizli qıcolma əlamətləri hansılardır?
Uşaqlarda qıcolma, valideynlər üçün olduqca stresli bir vəziyyət olsa da, müasir tibb sayəsində bu hallar uğurla idarə olunur və müalicə edilir. Əsas məqam panikaya düşməmək, qıcolma zamanı ilk yardım qaydalarını dəqiq tətbiq etmək və vaxtında həkimə müraciət etməkdir.
Unutmayın: Sizin məlumatlı olmağınız, övladınızın təhlükəsizliyinin ən böyük qarantıdır. Əgər uşağınızda qıcolma şübhəsi varsa və ya o, artıq bir növbə keçiribsə, vaxt itirmədən peşəkar həkim müayinəsindən keçməyiniz vacibdir.
Vacib Xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir.